Łukasz Wróblewski

Wydziedziczenie – czyli jak skutecznie pozbawić prawa do zachowku

black and silver fountain pen

Niejednokrotnie człowiek pozostawia testament, ponieważ chce, by po śmierci jego majątek otrzymała wskazana przez niego osoba, a pozostali krewni nie otrzymali żadnych składników majątkowych wchodzących w  skład spadku. Spadkodawcy często nie mają świadomości, iż pominięcie w testamencie osób, które dziedziczyłyby na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, tj. dzieci, małżonka, rodziców, będzie skutkować powstaniem po ich stronie roszczenia o zachowek, tj. prawa domagania się od osoby, która otrzymała spadek zapłaty określonej przepisami kwoty pieniężnej.

Pojawia się zatem pytanie, jak postąpić, jeśli mamy powody, ku temu, by odsunąć członków rodziny od dziedziczenia i pozbawić ich jednocześnie prawa do zachowku? Rozwiązaniem tego problemu jest wydziedziczenie określonej osoby w sporządzonym testamencie. Zatem, jak wynika z powyższego, wydziedziczenie może nastąpić wyłącznie w testamencie, a dodatkowo spadkodawca musi wskazać osobę, którą wydziedzicza oraz przyczynę wydziedziczenia.

W art. 1008 Kodeksu cywilnego uregulowane zostały przyczyny wydziedziczenia. Należą do nich::

  1. uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy;
  2. dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności lub rażącej obrazy czci;
  3. uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Pierwszą przyczyną jest „uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy”. Pojawia się zatem pytanie, jakie zachowanie członka rodziny może skutkować jego wydziedziczeniem przez spadkodawcę?

Przede wszystkim musi być to „zachowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a zatem zachowanie naganne, niemoralne. Po drugie, to zachowanie winno być „uporczywe. Zatem, nie możemy skutecznie wydziedziczyć członka rodziny, który jedynie raz zachował się w sposób niewłaściwy. Przez uporczywość rozumieć należy długotrwałość lub wielokrotność nagannych zachowań. Ostatnią kwestią jest to, iż to uporczywe, naganne zachowanie musi być podejmowane „wbrew woli spadkodawcy. Zatem spadkodawca musi wyrazić wyraźną dezaprobatę dla takiego zachowania. Przykładem takiego zachowania, które może skutkować wydziedziczeniem jest przestępczy tryb życia. Ciekawym zagadnieniem jest możliwość wydziedziczenia członka rodziny z powodu alkoholizmu lub narkomanii. Mogłoby się wydawać, iż alkoholizm lub narkomania są przyczynami, które niewątpliwie uzasadniają wydziedziczenie. Tymczasem Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 22 listopada 2018 roku (sygn. akt: I Aca 126/18) uznał, że: wydziedziczenie może nastąpić, gdy spadkobierca w sposób zawiniony postępuje niewłaściwie względem spadkodawcy. W przypadku alkoholizmu nie może być mowy o uporczywości lub umyślności, lecz o nieprzezwyciężalnym przymusie wywołanym chorobą. Dlatego też wydziedziczenie z powodu alkoholizmu jest możliwe jedynie wtedy, gdy spadkobierca w chwili sporządzenia testamentu był w stanie przeciwstawić się nałogowi.

Drugą przyczyną wydziedziczenia jest „dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności lub rażącej obrazy czci. Zatem, przyczyną wydziedziczenia może być popełnienie niektórych przestępstw opisanych w Kodeksie karnym. Ponadto, przestępstwa te muszą być popełnione przeciwko spadkodawcy lub jego osoby najbliższej. Przez osobę najbliższą dla spadkodawcy rozumie się osobę związaną ze spadkodawcą silnymi uczuciami. Zatem nie musi być to wyłącznie małżonek, dzieci, czy rodzice spadkodawcy, ale każda osoba, z którą spadkodawca jest silnie związany. W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt, iż dla wydziedziczenia nie jest konieczne uprzednie skazanie za dane przestępstwo prawomocnym wyrokiem karnym. Dodatkowo, sądem uprawnionym do stwierdzenia, czy doszło do popełnienia przestępstwa jest również sąd cywilny. Zatem, w postępowaniu o zapłatę zachowku możliwe jest wykazanie, iż osoba wydziedziczona popełniła przestępstwo, bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania karnego. Jednakże, jeśli osoba wydziedziczona została przed wytoczeniem powództwa skazana prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa, sąd cywilny jest związany tym orzeczeniem i nie może ustalić faktu popełnienia przestępstwa odmiennie.

Przykład 1: osoba A została wydziedziczona w testamencie. Jako przyczynę spadkodawca wskazał, iż osoba A popełniła przestępstwo przeciwko zdrowiu żony spadkodawcy. Postępowanie karne wszczęte przeciwko osobie A zostało umorzone (wyrok nie został wydany). Osoba A pozwała spadkobiercę B o zachowek. Osoba B wskazała, iż doszło do wydziedziczenia z uwagi na popełnienie przestępstwa. Sąd cywilny, rozpatrując sprawę o zachowek ustalił, iż osoba A popełniła przestępstwo przeciwko zdrowiu żony spadkodawcy i oddalił powództwo.

Ostatnią przyczyną wydziedziczenia jest uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Pod pojęciem niedopełniania obowiązków rodzinnych należy rozumieć chociażby: niewykonywanie obowiązków alimentacyjnych, brak pomocy w chorobie, nieudzielenie opieki, ale także zerwanie więzi, zerwanie kontaktów, wszczynanie awantur, wyrzucanie spadkodawcy z domu. To zachowanie również musi być uporczywe (uporczywość zdefiniowano już powyżej). Ponadto, zaniedbywanie obowiązków musi być umyślne. Oznacza to, iż wydziedziczenie nie może nastąpić z uwagi na zaniedbywanie obowiązków rodzinnych jeśli osoba, która ma być wydziedziczona nie wie, iż obowiązek względem spadkodawcy powstał.

Przykład 2: osoba A mieszka za granicą, nie utrzymuje z osobą B częstych kontaktów. Osoba B w wyniku wypadku doznaje złamania nogi i wymaga opieki. Osoba B nie informuje osoby A o wypadku i potrzebie opieki. W związku z brakiem informacji osoba A nie przyjeżdża do kraju i nie zapewnia osobie B opieki. Następnie osoba B wydziedzicza osobę A. Osoba A ma prawo domagać się zachowku bowiem nie zaistniała przesłanka „uporczywego niedopełniania względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych” w rozumieniu art. 1008 Kodeksu cywilnego;

Jak zostało wskazane wcześnie, zerwanie więzi rodzinnych również jest podstawą wydziedziczenia. W tym miejscu zastrzec jednak należy, że zerwanie więzi wyłącznie przez spadkodawcę nie może być przyczyną wydziedziczenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 marca 2018 roku (sygn. akt: I CSK 424/17) wskazał, że: nawet całkowite zerwanie ze spadkodawcą więzi uczuciowej nie może stanowić podstawy wydziedziczenia jeśli nastąpiło wyłącznie z winy spadkodawcy. Jeśli jednak osoba wydziedziczona przyczyniła się do zerwania więzi chociażby poprzez zaakceptowanie faktu zerwania kontaktów lub brak zainteresowania osobą spadkodawcy wówczas taka sytuacja może być podstawą wydziedziczenia.

Powyżej zostały przedstawione przykładowe przyczyny wydziedziczenia. Jednakże, by mogło dojść wydziedziczenia podana przez spadkodawcę przyczyna musi być rzeczywista. Oznacza to, iż podana przyczyna nie może istnieć jedynie w wyobrażeniu spadkodawcy, ale również w świadomości osób trzecich, którzy znają sytuację, relację między spadkodawcą, a osobą wydziedziczoną.

Przykład 3: matka wydziedziczyła córkę, zaś do dziedziczenia powołała swoją siostrę. W testamencie wskazała, iż córka swoim zachowaniem okazywała żal do niej za rozwód z jej ojcem i wyprowadzenie się z rodzinnego domu. Córka wytoczyła pozew przeciwko ciotce o zapłatę zachowku, podała, że przyczyna nie jest rzeczywista. Powołani świadkowie zeznali, iż faktycznie córka miała dobry stosunek do matki, nigdy nie poruszała tematu rozwodu rodziców ani wyprowadzki od ojca. Fakt braku podejmowania tego tematu wynikał z potrzeby ochrony matki. Sąd uznał, iż przyczyna wydziedziczenia nie była rzeczywista, a istniała jedynie w świadomości spadkodawczyni i uwzględnił powództwo o zachowek.

Oświadczenie spadkodawcy o wydziedziczeniu zawarte w testamencie co do zasady nie zamyka drogi do wytoczenia powództwa o zachowek. W przypadku wytoczenia powództwa przez osobę wydziedziczoną, ciężar wykazania istnienia przyczyny wydziedziczenia leży po stronie pozwanej tj. osoby powołanej do dziedziczenia. W przypadku wykazania, iż przyczyna wydziedziczenia istniała i była rzeczywista, powództwo o zachowek zostanie oddalone.

A co jeśli spadkodawca przebaczył? Przebaczenie to „puszczenie krzywd w niepamięć”. Zatem, jeśli spadkodawca przebaczył osobie wydziedziczonej, oświadczenie o wydziedziczeniu zawarte w testamencie nie pozbawi uprawnionego należnemu mu zachowku. Przebaczenie może nastąpić w dowolnej formie, zatem nie wymaga się, by nastąpiło na piśmie, a tym bardziej, by spadkodawca po przebaczeniu zmieniał treść testamentu. Ponadto, przebaczenie nie jest oświadczeniem woli, a tym samym nie wymaga się, by spadkodawca w chwili przebaczenia miał pełną zdolność do czynności prawnej, konieczne jest jednak by przebaczenie nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem tzn. by spadkodawca miał świadomość tego, co czyni.

Poinformuj znajomych

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Inne artykuły na blogu

Polityka prywatności i plików cookies

Zgodnie z z art. 13 ust. 1−2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L 119, s. 1) – dalej RODO – informujemy, że niniejszy dokumenty reguluje zasady przetwarzania Państwa danych osobowych i wykorzystywania plików cookies w związku z korzystaniem z naszej strony internetowej i kontaktami e-mailowymi lub telefonicznymi.

Podstawowe dane:

  • Adres strony internetowej: https://adwokatwroblewski.eu (zwana dalej „stroną”)
  • Administrator Państwa danych osobowych:  Łukasz Wróblewski (zwany dalej „administratorem”)
  • Adres kontaktowy: kancelaria@adwokatwroblewski.eu

Skrócona wersja – najważniejsze informacje:

  • Kontaktując się z nami, przekazują nam Państwo swoje dane osobowe, a my gwarantujemy, że Państwa dane pozostaną poufne, bezpieczne i nie zostaną udostępnione jakimkolwiek podmiotom trzecim bez Państwa wyraźnej zgody.
  • Powierzamy przetwarzanie danych osobowych tylko sprawdzonym i zaufanym podmiotom świadczącym usługi związane z przetwarzaniem danych osobowych.
  • Korzystamy z narzędzi analitycznych Google Analytics, które zbierają informacje na temat odwiedzin strony, takie jak podstrony, czas spędzony na stronie czy przejścia pomiędzy poszczególnymi podstronami. W tym celu wykorzystywane są pliki cookies firmy Google LLC dotyczące usługi Google Analytics.
  • Wykorzystujemy pliki cookies własne w celu prawidłowego działania strony.

Jeżeli powyższe informacje nie są dla Państwa wystarczające, poniżej znajdują się dalej idące szczegóły:

§1 Dane osobowe

  1. Osoba odwiedzająca stronę lub  kontaktująca się z Administratorem za pośrednictwem poczty elektronicznej bądź telefonu (zwana dalej „użytkownikiem”) może przekazywać swoje dane osobowe Administratorowi za pomocą dostępnych form kontaktu,
  2. Administratorem danych osobowych Użytkownika jest Administrator.
  3. Dane przekazane Administratorowi  przetwarzane są w celach wyszczególnionych w §2
  4. Administrator gwarantuje poufność wszelkich przekazanych mu danych osobowych.
  5. Podanie danych jest zawsze dobrowolne, ale niezbędne do podjęcia przez Użytkownika kontaktu,
  6. Dane osobowe są gromadzone z należytą starannością i odpowiednio chronione przed dostępem do nich przez osoby do tego nieupoważnione.
  7. Dane osobowe użytkownika będą przetwarzane do zakończenia komunikacji z nami lub, w razie podjęcia współpracy do końca okresu przedawnienia potencjalnych roszczeń z umowy. Dane zawarte na fakturach będą przetwarzane do końca okresu, przez który przepisy prawa wymagają przechowywać dokumentację rachunkową. Ponadto, część danych może być również przetwarzana po upływie wskazanych wcześniej okresów przez czas prowadzenia przez nas działalności gospodarczej w celach archiwalnych, analitycznych i statystycznych opisanych bardziej szczegółowo w §2
  8. Użytkownikowi przysługują następujące uprawnienia:
    • prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania,
    • prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania,
    • prawo do przenoszenia danych,
    • prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w określonym celu, jeżeli Użytkownik uprzednio taką zgodę wyraził,
    • prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez Administratora

§2 Cele i podstawy przetwarzania

Dane przetwarzane są w następujących celach:

  • odpowiedź zwrotna na otrzymane zapytanie w związku z prośbą o taki kontakt skierowaną do nas – podstawą prawną przetwarzania danych jest zgoda użytkownika wynikająca z zainicjowania z nami kontaktu (art. 6 ust. 1 lit. a RODO),
  • archiwizacja korespondencji przychodzącej i wychodzącej na wypadek potrzeby wykazania jej przebiegu, co jest naszym prawnie uzasadnionym interesem (art. 6 ust. 1 lit. f RODO),wykonania
  • jeżeli nasz kontakt doprowadzi do nawiązania współpracy, dane będą następnie przetwarzane w celu wykonanie zawartej z nami umowy (art. 6 ust. 1 lit. b RODO)
  • wystawianie faktur, prowadzenie i przechowywanie dokumentacji rachunkowej (art. 6 ust. 1 lit. c RODO),
  • cele archiwalne (dowodowe) na wypadek prawnej potrzeby wykazania faktów oraz w celu ewentualnego ustalenia, dochodzenia lub obrony przed roszczeniami, co jest naszym prawnie uzasadnionym interesem (art. 6 ust. 1 lit. f RODO),
  • cele analityczne, takie jak dobór usług do naszych klientów, optymalizacja naszych produktów lub usług na podstawie uwag klientów, optymalizacja procesów obsługi na podstawie przebiegu obsługi sprzedaży i posprzedażowej, co jest naszym prawnie uzasadnionym interesem (art. 6 ust. 1 lit. f RODO),
  • badanie satysfakcji klientów i określanie jakości naszej obsługi, co jest naszym prawie uzasadnionym interesem (art. 6 ust. 1 lit. f RODO).

§3 Odbiorcy danych/podprzetwarzający dane osobowe

  1. Dane osobowe użytkownika możemy udostępniać naszym podwykonawcom, czyli podmiotom, z których usług korzystamy przy przetwarzaniu danych osobowych
  2. Dane osobowe użytkownika mogą być przekazywane do państw trzecich (znajdujących się poza Unią Europejską). Odpowiednie zabezpieczenia danych są zapewnione poprzez zatwierdzony mechanizm certyfikacji w połączeniu z egzekwowalnymi zobowiązaniami odbiorcy danych do odpowiednich zabezpieczeń (program Privacy Shield).
  3. Poniżej znajduje się lista możliwych odbiorców danych Użytkownika:
    • Osoby współpracujące na podstawie umów cywilnoprawnych, wspierające bieżącą działalność administrator
    • Dostawca oprogramowania księgowego,
    • Dostawca oprogramowania do zarządzania projektami,
    • Dostawca pakietu biurowego,
    • Firma utrzymująca stronę na serwerze (hostingodawca),
    • Firma utrzymująca pocztę elektroniczną administratora (dostawca serwera pocztowego),
    • Odpowiednie organy publiczne w zakresie, w jakim Administrator jest zobowiązany do udostępnienia im danych.

§4 Pliki Cookies

  1. Pliki cookies (tzw. „ciasteczka”) stanowią dane informatyczne, w szczególności pliki tekstowe, które przechowywane są w urządzeniu końcowym Użytkownika naszej strony internetowej i przeznaczone są do korzystania z podstron tejże strony. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę strony internetowej, z której pochodzą, czas przechowywania ich na urządzeniu końcowym oraz unikalny numer.
  2. Pliki cookies wykorzystywane są w celu:
    • dostosowania zawartości strony internetowej do preferencji Użytkownika oraz optymalizacji korzystania ze stron internetowych; w szczególności pliki te pozwalają rozpoznać urządzenie Użytkownika strony internetowej i odpowiednio wyświetlić stronę internetową, dostosowaną do jego indywidualnych potrzeb;
    • tworzenia statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób Użytkownicy strony internetowej korzystają ze stron internetowych, co umożliwia ulepszanie ich struktury i zawartości;
    • utrzymanie sesji Użytkownika strony internetowej (po zalogowaniu), dzięki której Użytkownik nie musi na każdej podstronie strony internetowej ponownie wpisywać loginu i hasła;
  3. Na naszej stronie internetowej stosowane są dwa zasadnicze rodzaje plików cookies: „sesyjne”  (session cookies) oraz „stałe” (persistent cookies). Cookies „sesyjne” są plikami tymczasowymi, które przechowywane są w urządzeniu końcowym Użytkownika do czasu wylogowania, opuszczenia strony internetowej lub wyłączenia oprogramowania (przeglądarki internetowej). „Stałe” pliki cookies przechowywane są w urządzeniu końcowym Użytkownika przez czas określony w parametrach plików cookies lub do czasu ich usunięcia przez Użytkownika.
  4. W ramach strony internetowej stosowane są lub mogą być stosowane następujące rodzaje plików cookies:
    • „niezbędne” pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach strony internetowej, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach strony internetowej;
    • pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach strony internetowej;
    • „wydajnościowe” pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych strony internetowej;
    • „funkcjonalne” pliki cookies, umożliwiające „zapamiętanie” wybranych przez Użytkownika ustawień i personalizację interfejsu Użytkownika, np. w zakresie wybranego języka lub regionu, z którego pochodzi Użytkownik, rozmiaru czcionki, wyglądu strony internetowej itp.;
    • „analityczne” – np. Google Analytics , które zbierają informacje na temat odwiedzin strony, takie jak podstrony, czas spędzony na stronie czy przejścia pomiędzy poszczególnymi podstronami. W tym celu wykorzystywane są pliki cookies firmy Google LLC dotyczące usługi Google Analytics.
  5. W wielu przypadkach oprogramowanie służące do przeglądania stron internetowych (przeglądarka internetowa) domyślnie dopuszcza przechowywanie plików cookies w urządzeniu końcowym Użytkownika. Użytkownicy strony internetowej mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w szczególności w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu Użytkownika strony internetowej. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej).
  6. Ograniczenia stosowania plików cookies mogą wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie internetowej.
  7. Pliki cookies zamieszczane w urządzeniu końcowym Użytkownika strony internetowej i wykorzystywane mogą być również przez współpracujących z operatorem strony internetowej reklamodawców, partnerów, firmy analityczno-badawcze oraz dostawców aplikacji multimedialnych.

§5 Logi serwera

  1. Korzystanie ze strony wiąże się z przesyłaniem zapytań do serwera, na którym przechowywana jest strona. Każde zapytanie skierowane do serwera zapisywane jest w logach serwera.
  2. Logi obejmują m.in. adres IP użytkownika, datę i czas serwera, informacje o przeglądarce internetowej i systemie operacyjnym.. Logi mogą być zapisywane i przechowywane są na serwerze.
  3. Dane zapisane w logach serwera nie są kojarzone z konkretnymi osobami korzystającymi ze strony i nie są wykorzystywane przez nas w celu identyfikacji użytkownika.
  4. Logi serwera stanowią wyłącznie materiał pomocniczy służący do administrowania stroną, a ich zawartość nie jest ujawniana nikomu poza osobami upoważnionymi do administrowania serwerem.

Strona wykorzystuje pliki cookies w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie. Ustawienia przechowywania cookies można zmienić w przeglądarce. Więcej informacji…