Jesienią zeszłego roku weszła w życie nowelizacja Kodeksu Cywilnego w zakresie prawa spadkowego, korzystniej normująca sytuację spadkobierców, którzy nie złożyli oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedzieli się o swoim uprawnieniu.

Na wstępie należy jednak podkreślić, iż nowe przepisy nie dotyczą spadków otwartych przed dniem wejścia w życie noweli (17 października 2015 roku), zaś spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. W związku z tym, nowelizacja niestety nie przyniesie korzyści spadkobiercom, którzy nabyli uprawnienie przed wyżej wspomnianym dniem, zaś ich nieuregulowana sytuacja wynika z opieszałości bądź braku potrzeby regulacji, co w naszym społeczeństwie nie jest rzadkością.

Przypomnijmy, że dotychczas w przypadku nie złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku w wyznaczonym terminie, stosowane było domniemanie przyjęcia spadku wprost – bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe. Oznaczało to, że spadkobierca mimowolnie, a raczej wskutek swojego zaniedbania, był zobligowany do pokrycia zadłużeń nawet jeśli przekraczały one wartość aktywów.  

Na szczęście ustawodawca pomyślał o zabieganych obywatelach i chociaż w tej jednej kwestii postanowił ułatwić im życie. Obecnie domniemywa się, iż w przypadku milczenia spadkobiercy przyjmuje on spadek z dobrodziejstwem inwentarza. W praktyce oznacza to, iż uprawniony z tytułu spadku odpowiada za długi, które nie przekraczają wartości dodatniej spadku.  Na tym jednak nie koniec  udogodnień – ustawodawca wprowadził bowiem alternatywę dla kosztownego, opracowanego przez  komornika spisu inwentarza w postaci sporządzanego przez samego spadkobiercę wykazu inwentarza.

Oczywiście dokument taki nie może być wymysłem wyobraźni spadkobiercy i powinien spełniać kilka kluczowych wymagań. Przede wszystkim w wykazie inwentarza z należytą starannością ujawnia się przedmioty należące do spadku oraz przedmioty zapisów windykacyjnych, z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku, a także długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku. Należy podkreślić (w wielkim uproszczeniu), że w przypadku niezastosowania się do wyżej wspomnianych wskazań ograniczenie odpowiedzialności odpada, co oznacza, że wszystko wróci do punktu wyjścia – nieuczciwy spadkobierca będzie odpowiadać również za pasywa przewyższające aktywa.

Ponadto, wykaz inwentarza powinien być złożony we właściwym sądzie, zgodnie z ustalonym wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości albo sporządzony przez notariusza i objęty protokołem.

Warto również wspomnieć, iż nie ma potrzeby sporządzania wykazu inwentarza osobno przez każdego spadkobiercę (zapisobiercę windykacyjnego/wykonawcę testamentu) , w przypadku bowiem wielości podmiotów, może on zostać złożony wspólnie. W przypadku zaś późniejszego ujawnienia innych przedmiotów należących do spadku (przedmiotów zapisów windykacyjnych) bądź długów, wykaz powinien być uzupełniony.

Co ważne – spadkobierca otrzymał jeszcze jedno ułatwienie, otóż wykaz inwentarza może być złożony nie tylko w sądzie spadku, lecz również w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania składającego wykaz.

Należy nadmienić, iż wyżej opisany wykaz inwentarza jest tylko alternatywą dla tradycyjnego spisu inwentarza. Co za tym idzie – spadkobierca może wybrać dotychczasową formę rozliczenia, co jednak wydaje się być mniej korzystne, a raczej bardziej kłopotliwe.

Ponadto wierzyciel, który posiada pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy nadal może złożyć do sądu wniosek o sporządzenie spisu inwentarza, jednakże nowelizacja wprowadza obowiązek wysłuchania spadkobiercy przed wydaniem postanowienia w tym zakresie, chyba że wysłuchanie nie jest możliwe.

Oczywiście opisane kwestie to tylko część zmian wprowadzonych nowelizacją z dnia 20 marca 2015 roku, której tekst dostępny jest jak zawsze na stronie http://isap.sejm.gov.pl/